welkom » diversen

Stille Week en Pasen

Het Paasfeest is de oorsprong, de oerbron van ons geloof. Dat Jezus de Christus is, de Gezant van God: dat geloven wij sinds Pasen. De woorden en daden van Jezus en het verhaal van de God van Abraham, Isaak en Jakob: we hadden er niet van gehoord, als de leerlingen na de kruisdood van Jezus niet de ervaring hadden opgedaan: Hij leeft! Zonder Pasen waren Jezus en zijn boodschap in het graf gebleven. Zonder dat de leerlingen hadden ervaren dat Jezus ook na zijn dood bij hen was en in hen leefde, hadden zij zijn woorden van Gods liefde niet aan ons doorgegeven. Daarom is Pasen het feest waaraan ons geloof ontspringt.

 

Eén viering, gespreid op drie dagen

Op 1 april is het Paaszondag. Anders dan Kerst dat steeds op 25 december wordt gevierd, valt Pasen elk jaar op een andere datum. Dat komt, omdat het verbonden is met het joodse Pesach. En daarmee is het gekoppeld aan de maankalender. De Joden vieren Pesach in de nacht van de volle maan in de eerste lentemaand. Ze herdenken dan dat God hen bevrijd heeft uit de slavernij in Egypte en hen dwars door de Schelfzee als over droog land heeft geleid naar het land van belofte.

De eerste christenen vierden Pasen in dezelfde nacht waarin de Joden hun Pesach-feest hadden. In die ene nacht herdachten zij zowel de dood als ook de opstanding van Jezus. Dat waren voor hen twee kanten van één gebeuren. Met de Joden lazen ze het verhaal van de doortocht door de Schelfzee. Opstanding werd gezien als doortocht door de dood.

Het concilie van Nicea (325) besloot na hevige controversen dat het Paasfeest gevierd moest worden op de eerste zondag ná de eerste volle maan in de lente. In die tijd werd ook de ene viering uiteengelegd en over drie dagen gespreid. Omdat de dag volgens het scheppingsverhaal met de avond begint, werd de donderdagavond, waarop Jezus met zijn leerlingen de Pesachmaaltijd vierde, geteld bij de vrijdag, waarop Hij werd gekruisigd. De zaterdag en zondag waren de tweede en derde dag van het Paasfeest. Samen gingen deze drie dagen van Pasen het Triduüm (Latijn voor 'periode van drie dagen') heten.

De drie dagen van Pasen vormen een eenheid. Om dat tot uitdrukking te brengen, worden de diensten op Witte Donderdag, Goede Vrijdag en in de Paasnacht niet afgesloten met de zegen. Die wordt pas uitgesproken aan het einde van de Paasochtenddienst. Zo krijgen de diensten van Witte Donderdag tot Paaszondag het karakter van één doorlopende viering.

 

Palmzondag

De laatste zondag voor Pasen heet 'Palmzondag'. Daarna begint de Stille Week.

De evangelielezing van Palmzondag gaat over de intocht van Jezus in Jeruzalem. Terwijl Jezus op een ezelsveulen de stad binnenrijdt, spreiden 'velen' hun mantels uit op de weg, terwijl anderen takken met bladeren uitspreiden. Daarbij roepen ze: 'Hosanna! Gezegend hij die komt in de naam van de Heer. Gezegend het komende koninkrijk van onze vader David. Hosanna in de hemel!' Jezus wordt door de menigte dus begroet als de Messias: een bijzondere koning die het koningschap van Israël zal herstellen, de vijanden van God en zijn volk zal verslaan en leiding zal geven aan een rijk van vrede en gerechtigheid. Maar de jubelkreten bij Jezus' intocht in Jeruzalem zullen later omslaan in de roep om zijn dood: 'heden hosanna, morgen kruisig Hem!' (Liedboek 556:5)

Tijdens de dienst zullen de kinderen met Palmpaasstokken de kerk binnenkomen. De Palmpaasstokken hebben de vorm van een kruis en doen zo denken aan Goede Vrijdag. Ze worden versierd met buxustakken die herinneren aan de feestelijke intocht van Jezus in Jeruzalem. Ook worden er eieren aan gehangen die symbool staan voor Pasen. Zo verwijzen de Palmpaasstokken naar de weg van Jezus van zijn aankomst in Jeruzalem tot aan zijn opstanding: de weg die we van Palmzondag tot aan Pasen in onze vieringen gedenken.

 

Vespers

Op de maandag, dinsdag en woensdag van de Stille Week zijn er om 19.30 uur Vespers in de Rooms-Katholieke kerk. Het zijn korte vieringen rond het thema 'Kwetsbaarheid in de ogen zien'. Elders in dit blad kunt u daar meer over lezen.

 

Witte Donderdag

Op Witte Donderdag begint de beweging naar Pasen toe: dat 'wit' wijst vooruit naar de stralende kleur van Pasen zelf. Volgens de evangeliën van Mattheüs, Marcus en Lucas vierde Jezus op de avond voor zijn dood met zijn leerlingen het Pesachmaal. Bij deze maaltijd herdenken de Joden de bevrijding uit de slavernij in Egypte. Daarom wordt in de viering op Witte Donderdag Exodus 12 gelezen: het verhaal over de instelling van de Pesachmaaltijd. Daarnaast horen we hoe Jezus in de nacht voor zijn dood de Pesachmaaltijd vierde met zijn leerlingen. Jezus gaf aan deze maaltijd een bijzondere betekenis aan: het ongezuurde brood, herinnering aan het overhaaste vertrek uit Egypte, betrok Hij op zichzelf: 'Dit is mijn lichaam dat voor jullie gegeven wordt.' En de wijn duidde Hij als een teken van een nieuw verbond, met zijn bloed bezegeld. Zo werd de maaltijd tot een gedachtenismaal voor Hemzelf, zoals Hij zelf ook zegt: 'Doe dit, telkens opnieuw, om mij te gedenken.' Gehoorzaam aan Jezus' opdracht vieren we in deze dienst de maaltijd van onze Heer.

De avond van Witte Donderdag is de avond van de overlevering: we denken aan wat ons is overgeleverd, de maaltijd van Jezus, maar tegelijk denken we er ook aan dat Hij zelf daarna is overgeleverd in de handen van de mensen die Hem wilden doden.

Zo gaan wij samen op weg via Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag naar Pasen.

 

Goede Vrijdag

Op Goede Vrijdag heeft de viering het karakter van een wake. Aan het begin is het stil. Wij waken bij het kruis. De kruisiging van Jezus, zijn lijden en dood, staan dan ook centraal. Tegelijkertijd denken we aan het lijden dat mensen vandaag de dag elkaar aandoen. Hoe kan zo'n dag dan 'goed' heten? Al vroeg heeft men Jezus' dood geduid als een teken van liefde: 'Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden' (Johannes 15:3). Maar wat meer is: men heeft Jezus' dood gezien als de boete die Hij betaalde voor de schuld van ons mensen. Een wonderlijke ruil: het offer van die ene die zonder zonden was, weegt op tegen de zondigheid van ons allen en bewerkt onze vrijspraak! Zo werd het kruis tot teken van verzoening tussen God en ons mensen.

Sinds de late Middeleeuwen wordt Jezus' lijden en doodafgebeeld in een reeks taferelen, 'staties' genoemd. Ze gaan terug op een traditie die in de vroege kerk in Jeruzalem was ontstaan. Daar trok men op Goede Vrijdag langs de plaatsen waar Jezus volgens de overlevering door Pilatus was verhoord en waar Hij was gegeseld. En vandaar ging men verder naar Golgota, waar Jezus werd gekruisigd. Deze kruisweg heet in Jeruzalem de Via Dolorosa, de 'Weg van smarten'.

De afbeeldingen van de kruisweg maakten het mogelijk dat gelovigen in hun eigen kerk deze 'Weg van smarten' stap voor stap konden nalopen. Sinds de 17e eeuw bestaat de kruisweg uit veertien staties, 'halteplaatsen'. Elke statie nodigt uit tot meditatie en gebed, vanaf het moment dat Jezus voor Pilatus wordt gebracht (de eerste statie) tot aan het moment dat Hij in het graf wordt gelegd (de veertiende statie).

In de viering op Goede Vrijdag laten we een aantal staties zien die hangen rond de kloostertuin in de kloostergang van de Citykerk Het Steiger in Rotterdam. Het zijn kleine kopergravures die de Utrechtse beeldhouwer Jan Noyons (1918 – 1982) gemaakt heeft naar tekeningen van Lambertus Simons. Aan de hand van deze staties staan we stil bij het lijden en sterven van Jezus en bij het leed dat talloze mensen ook vandaag de dag overkomt of wordt aangedaan.

 

Stille Zaterdag / Paaswake

Aan het begin van de dienst is de stilte van Goede Vrijdag er weer. Het is de stilte van het verdriet over Jezus' dood. Maar er is ook verwachting. Die komt tot uitdrukking in een reeks lezingen uit het Oude Testament (In zijn traditionele vorm omvat die reeks twaalf, soms zelfs vijftien teksten.): deze spreken over de schepping en over bevrijding en redding uit dood en benauwenis. De vroege kerk zag in deze teksten  voorafbeeldingen van Jezus' opstanding. Halverwege de dienst wordt de nieuwe Paaskaars de kerk binnengedragen: het licht van de opgestane Christus dat tegelijkertijd symbool staat voor de opstand tegen alles wat doods en dor maakt. Nu klinkt ook het evangelie van Jezus' opstanding.

Vervolgens wordt de doopgedachtenis gevierd. In de vroege kerk was de Paaswake het hoogtepunt in het kerkelijk leven. In die nacht werden de geloofsleerlingen gedoopt. De doop werd altijd opgevat als een Paasgebeuren: hij verbeeldt de uittocht uit het oude leven naar een nieuw bestaan. De 'oude mens' gaat ten onder en sterft in het doopwater om als vernieuwd op te staan.

Vanouds werd de Paaswake afgesloten met een maaltijdviering. Wij gebruiken aan het eind van de Paaswake een agapèmaaltijd, wat letterlijk vertaald betekent: een liefdemaaltijd. Zo vieren wij dat Christus na zijn opstanding uit de dood in ons midden leeft.

 

Paasochtend

Op Paasochtend staat de boodschap centraal die al in de Paaswake klonk: 'Christus is opgestaan!' Uit het Oude Testament lezen we het verhaal over de schepping van de mens in de tuin van Eden. Wie hangen deze twee verhalen samen? Paulus schrijft in zijn eerste brief aan de Korintiërs: 'Zoals de dood er is gekomen door een mens, zo is ook de opstanding uit de dood gekomen door een mens. Zoals wij door Adam allen sterven, zo zullen we door Christus allen levend worden gemaakt.'

In de Gastkerk en de Dorpskerk wordt deze ochtend de nieuwe Paaskaars de kerk binnengedragen. Het belooft een feestelijke dienst te worden.

Stille Week en Pasen

Het Paasfeest is de oorsprong, de oerbron van ons geloof. Dat Jezus de Christus is, de Gezant van God: dat geloven wij sinds Pasen. De woorden en daden van Jezus en het verhaal van de God van Abraham, Isaak en Jakob: we hadden er niet van gehoord, als de leerlingen na de kruisdood van Jezus niet de ervaring hadden opgedaan: Hij leeft! Zonder Pasen waren Jezus en zijn boodschap in het graf gebleven. Zonder dat de leerlingen hadden ervaren dat Jezus ook na zijn dood bij hen was en in hen leefde, hadden zij zijn woorden van Gods liefde niet aan ons doorgegeven. Daarom is Pasen het feest waaraan ons geloof ontspringt.

 

Eén viering, gespreid op drie dagen

Op 1 april is het Paaszondag. Anders dan Kerst dat steeds op 25 december wordt gevierd, valt Pasen elk jaar op een andere datum. Dat komt, omdat het verbonden is met het joodse Pesach. En daarmee is het gekoppeld aan de maankalender. De Joden vieren Pesach in de nacht van de volle maan in de eerste lentemaand. Ze herdenken dan dat God hen bevrijd heeft uit de slavernij in Egypte en hen dwars door de Schelfzee als over droog land heeft geleid naar het land van belofte.

De eerste christenen vierden Pasen in dezelfde nacht waarin de Joden hun Pesach-feest hadden. In die ene nacht herdachten zij zowel de dood als ook de opstanding van Jezus. Dat waren voor hen twee kanten van één gebeuren. Met de Joden lazen ze het verhaal van de doortocht door de Schelfzee. Opstanding werd gezien als doortocht door de dood.

Het concilie van Nicea (325) besloot na hevige controversen dat het Paasfeest gevierd moest worden op de eerste zondag ná de eerste volle maan in de lente. In die tijd werd ook de ene viering uiteengelegd en over drie dagen gespreid. Omdat de dag volgens het scheppingsverhaal met de avond begint, werd de donderdagavond, waarop Jezus met zijn leerlingen de Pesachmaaltijd vierde, geteld bij de vrijdag, waarop Hij werd gekruisigd. De zaterdag en zondag waren de tweede en derde dag van het Paasfeest. Samen gingen deze drie dagen van Pasen het Triduüm (Latijn voor 'periode van drie dagen') heten.

De drie dagen van Pasen vormen een eenheid. Om dat tot uitdrukking te brengen, worden de diensten op Witte Donderdag, Goede Vrijdag en in de Paasnacht niet afgesloten met de zegen. Die wordt pas uitgesproken aan het einde van de Paasochtenddienst. Zo krijgen de diensten van Witte Donderdag tot Paaszondag het karakter van één doorlopende viering.

 

Palmzondag

De laatste zondag voor Pasen heet 'Palmzondag'. Daarna begint de Stille Week.

De evangelielezing van Palmzondag gaat over de intocht van Jezus in Jeruzalem. Terwijl Jezus op een ezelsveulen de stad binnenrijdt, spreiden 'velen' hun mantels uit op de weg, terwijl anderen takken met bladeren uitspreiden. Daarbij roepen ze: 'Hosanna! Gezegend hij die komt in de naam van de Heer. Gezegend het komende koninkrijk van onze vader David. Hosanna in de hemel!' Jezus wordt door de menigte dus begroet als de Messias: een bijzondere koning die het koningschap van Israël zal herstellen, de vijanden van God en zijn volk zal verslaan en leiding zal geven aan een rijk van vrede en gerechtigheid. Maar de jubelkreten bij Jezus' intocht in Jeruzalem zullen later omslaan in de roep om zijn dood: 'heden hosanna, morgen kruisig Hem!' (Liedboek 556:5)

Tijdens de dienst zullen de kinderen met Palmpaasstokken de kerk binnenkomen. De Palmpaasstokken hebben de vorm van een kruis en doen zo denken aan Goede Vrijdag. Ze worden versierd met buxustakken die herinneren aan de feestelijke intocht van Jezus in Jeruzalem. Ook worden er eieren aan gehangen die symbool staan voor Pasen. Zo verwijzen de Palmpaasstokken naar de weg van Jezus van zijn aankomst in Jeruzalem tot aan zijn opstanding: de weg die we van Palmzondag tot aan Pasen in onze vieringen gedenken.

 

Vespers

Op de maandag, dinsdag en woensdag van de Stille Week zijn er om 19.30 uur Vespers in de Rooms-Katholieke kerk. Het zijn korte vieringen rond het thema 'Kwetsbaarheid in de ogen zien'. Elders in dit blad kunt u daar meer over lezen.

 

Witte Donderdag

Op Witte Donderdag begint de beweging naar Pasen toe: dat 'wit' wijst vooruit naar de stralende kleur van Pasen zelf. Volgens de evangeliën van Mattheüs, Marcus en Lucas vierde Jezus op de avond voor zijn dood met zijn leerlingen het Pesachmaal. Bij deze maaltijd herdenken de Joden de bevrijding uit de slavernij in Egypte. Daarom wordt in de viering op Witte Donderdag Exodus 12 gelezen: het verhaal over de instelling van de Pesachmaaltijd. Daarnaast horen we hoe Jezus in de nacht voor zijn dood de Pesachmaaltijd vierde met zijn leerlingen. Jezus gaf aan deze maaltijd een bijzondere betekenis aan: het ongezuurde brood, herinnering aan het overhaaste vertrek uit Egypte, betrok Hij op zichzelf: 'Dit is mijn lichaam dat voor jullie gegeven wordt.' En de wijn duidde Hij als een teken van een nieuw verbond, met zijn bloed bezegeld. Zo werd de maaltijd tot een gedachtenismaal voor Hemzelf, zoals Hij zelf ook zegt: 'Doe dit, telkens opnieuw, om mij te gedenken.' Gehoorzaam aan Jezus' opdracht vieren we in deze dienst de maaltijd van onze Heer.

De avond van Witte Donderdag is de avond van de overlevering: we denken aan wat ons is overgeleverd, de maaltijd van Jezus, maar tegelijk denken we er ook aan dat Hij zelf daarna is overgeleverd in de handen van de mensen die Hem wilden doden.

Zo gaan wij samen op weg via Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag naar Pasen.

 

Goede Vrijdag

Op Goede Vrijdag heeft de viering het karakter van een wake. Aan het begin is het stil. Wij waken bij het kruis. De kruisiging van Jezus, zijn lijden en dood, staan dan ook centraal. Tegelijkertijd denken we aan het lijden dat mensen vandaag de dag elkaar aandoen. Hoe kan zo'n dag dan 'goed' heten? Al vroeg heeft men Jezus' dood geduid als een teken van liefde: 'Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden' (Johannes 15:3). Maar wat meer is: men heeft Jezus' dood gezien als de boete die Hij betaalde voor de schuld van ons mensen. Een wonderlijke ruil: het offer van die ene die zonder zonden was, weegt op tegen de zondigheid van ons allen en bewerkt onze vrijspraak! Zo werd het kruis tot teken van verzoening tussen God en ons mensen.

Sinds de late Middeleeuwen wordt Jezus' lijden en doodafgebeeld in een reeks taferelen, 'staties' genoemd. Ze gaan terug op een traditie die in de vroege kerk in Jeruzalem was ontstaan. Daar trok men op Goede Vrijdag langs de plaatsen waar Jezus volgens de overlevering door Pilatus was verhoord en waar Hij was gegeseld. En vandaar ging men verder naar Golgota, waar Jezus werd gekruisigd. Deze kruisweg heet in Jeruzalem de Via Dolorosa, de 'Weg van smarten'.

De afbeeldingen van de kruisweg maakten het mogelijk dat gelovigen in hun eigen kerk deze 'Weg van smarten' stap voor stap konden nalopen. Sinds de 17e eeuw bestaat de kruisweg uit veertien staties, 'halteplaatsen'. Elke statie nodigt uit tot meditatie en gebed, vanaf het moment dat Jezus voor Pilatus wordt gebracht (de eerste statie) tot aan het moment dat Hij in het graf wordt gelegd (de veertiende statie).

In de viering op Goede Vrijdag laten we een aantal staties zien die hangen rond de kloostertuin in de kloostergang van de Citykerk Het Steiger in Rotterdam. Het zijn kleine kopergravures die de Utrechtse beeldhouwer Jan Noyons (1918 – 1982) gemaakt heeft naar tekeningen van Lambertus Simons. Aan de hand van deze staties staan we stil bij het lijden en sterven van Jezus en bij het leed dat talloze mensen ook vandaag de dag overkomt of wordt aangedaan.

 

Stille Zaterdag / Paaswake

Aan het begin van de dienst is de stilte van Goede Vrijdag er weer. Het is de stilte van het verdriet over Jezus' dood. Maar er is ook verwachting. Die komt tot uitdrukking in een reeks lezingen uit het Oude Testament (In zijn traditionele vorm omvat die reeks twaalf, soms zelfs vijftien teksten.): deze spreken over de schepping en over bevrijding en redding uit dood en benauwenis. De vroege kerk zag in deze teksten  voorafbeeldingen van Jezus' opstanding. Halverwege de dienst wordt de nieuwe Paaskaars de kerk binnengedragen: het licht van de opgestane Christus dat tegelijkertijd symbool staat voor de opstand tegen alles wat doods en dor maakt. Nu klinkt ook het evangelie van Jezus' opstanding.

Vervolgens wordt de doopgedachtenis gevierd. In de vroege kerk was de Paaswake het hoogtepunt in het kerkelijk leven. In die nacht werden de geloofsleerlingen gedoopt. De doop werd altijd opgevat als een Paasgebeuren: hij verbeeldt de uittocht uit het oude leven naar een nieuw bestaan. De 'oude mens' gaat ten onder en sterft in het doopwater om als vernieuwd op te staan.

Vanouds werd de Paaswake afgesloten met een maaltijdviering. Wij gebruiken aan het eind van de Paaswake een agapèmaaltijd, wat letterlijk vertaald betekent: een liefdemaaltijd. Zo vieren wij dat Christus na zijn opstanding uit de dood in ons midden leeft.

 

Paasochtend

Op Paasochtend staat de boodschap centraal die al in de Paaswake klonk: 'Christus is opgestaan!' Uit het Oude Testament lezen we het verhaal over de schepping van de mens in de tuin van Eden. Wie hangen deze twee verhalen samen? Paulus schrijft in zijn eerste brief aan de Korintiërs: 'Zoals de dood er is gekomen door een mens, zo is ook de opstanding uit de dood gekomen door een mens. Zoals wij door Adam allen sterven, zo zullen we door Christus allen levend worden gemaakt.'

In de Gastkerk en de Dorpskerk wordt deze ochtend de nieuwe Paaskaars de kerk binnengedragen. Het belooft een feestelijke dienst te worden.